Bezpieczeństwo i Higiena Pracy
Ochrona przeciwpożarowa
System HACCP
Pomiary Środowiska Pracy
Systemy Jakości ISO
Firma BHPEX Zielona Góra
Infolinia img 801 011 300
Główny Specjalista ds. BHP Obsługa BHP Szkolenia BHP Ryzyko zawodowe Inne usługi BHP Pierwsza pomoc Baza wiedzy O firmie Kontakt

Metoda OWAS

A / A / A

Ocena ryzyka zawodowego metodą OWAS (Ovako Working Posture Analysis System) umożliwia identyfikację zagrożeń i szacowanie ryzyka wyni­kającego z pozycji przyjmowanych podczas pracy oraz obciążenia zewnętrznego. Pierwsza jej wersja została opracowana w latach siedemdziesiątych przez zespół pracowników Ovako Steelworks i Fiński Instytut Ochrony Pracy. Karhu, Kansi i Kuorinka wdrożyli w Ovako Oy Steel Co opraco­waną przez siebie metodę OWAS w 1975 r.

 

Kluczowe pojęcia metody orygi­nalnej to:

  • kod pozycji
  • kategoria obciążenia.

 

W 1991 r. w literaturze pojawiło się rozszerzenie opisu obciążenia o dodatko­wy czynnik ryzyka, za jaki uznano obciążenie zewnętrzne. Do trzycyfrowe­go kodu opisującego obciążenie pozycją ciała dodano czwartą cyfrę, opisującą wartości obciążeń zewnętrznych działających na pracującego.

 

 

Wartości obciążeń wraz z odpowiadającymi im kodami przedstawiono w tabeli poniżej:

 

Kody obciążenia zewnętrznego

Czynnik Kod Wartość obciążenia
Obciążenie zewnętrzne 1 masa poniżej 10 kg
2 masa od 10 do 20 kg
3 masa powyżej 20 kg

 

Podstawowy nacisk zarówno w metodzie oryginalnej, jak i jej licznych modyfi­kacjach jest położony na identyfikację i oszacowanie ryzyka dyskomfortu posturalnego zagrażającego zdrowiu i bezpieczeństwu pracownika. Obecnie metoda ma wiele opracowań i rozszerzeń, m.in. OWASCO, OWASAN (opracowano również jej wersję elektroniczną WinOWAS).

 

Metoda OWAS składa się z dwóch następujących po sobie kroków:

  • Obserwacji i rejestracji przyjmowanych podczas pracy i uwzględnianych w metodzie pozycji segmentów narządu ruchu (plecy, ramiona, kończyny dolne) w przyjętych interwałach czasowych (najczęściej 30 lub 60 sekund).
  • Klasyfikacji tych pozycji według określonych kryteriów, stanowiącej podstawę działań korygujących na stanowisku pracy.

 

Wyniki metody umożliwiają:

  • Ocenę obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego.
  • Wskazanie niezbędnego poziomu działań zmierzających do eliminacji lub ograniczenia uwzględnianych w metodzie czynników ryzyka.

 

Obecnie stosowane kody pozycji segmentów narządu ruchu i obciążenia zewnętrznego w metodzie (programie komputerowym WinOWAS) przedstawiono w tabeli poniżej. W metodzie WinOWAS każdą pozycję można opisać za pomocą uporządkowanej kombinacji czterech cyfr określających kolejno pozycję: pleców, ramion, kończyn dolnych oraz obciążenie zewnętrzne.

 

Metoda OWAS - pozycje segmentów narządu ruchu i obciążenia zewnętrznego oraz przypisane im kody.

Schemat narządu ruchu Kod pozycji lub obciążenia zewnętrznego Opis pozycji
PLECY 1 wyprostowane
2 zgięte do przodu
3 skręcone
4 zgięte i skręcone
RAMIONA 1 obydwa ramiona poniżej stawu ramieniowego
2 jedno ramię powyżej stawu ramieniowego
3 obydwa ramiona powyżej stawu ramieniowego
KOŃCZYNY DOLNE 1 siedzenie
2 stanie z nogami wyprostowanymi
3 stanie z jedną nogą wyprostowaną
4 stanie z nogami zgiętymi
5 stanie z jedną nogą zgiętą
6 klęczenie na jednym lub dwóch kolanach
7 chodzenie
OBCIĄŻENIE ZEWNĘTRZNE 1 masa poniżej 10 kg
2 masa od 10 do 20 kg
3 masa powyżej 20 kg

 

Przedstawione wyżej kody pozycji poszczególnych segmentów narządu ruchu oraz obciążenia zewnętrznego pozwalają na rozróżnienie 252 kombinacji pozycji obciążenia całego ciała opisanych czterocyfrowym kodem. Pozycje te podlegają kategoryzacji od 1 do 4. Do wyznaczania kategorii w przypadku ręcznego opracowania wyników korzysta się z tabeli poniżej:

 

Kategorie oceny obciążenia w zmodyfikowanej metodzie WinOWAS

PLECY RAMIONA 1 2 3 4 5 6 7 NOGI
1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3 OBCIĄŻENIE
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 1 1 1 1 1 1  
2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 1 1 1 1 1 1  
3 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 3 2 2 3 1 1 1 1 1 2  
2 1 2 2 3 2 2 3 2 2 3 3 3 3 3 3 3 2 2 2 2 3 3  
2 2 2 3 2 2 3 2 3 3 3 4 4 3 4 4 3 3 4 2 3 4  
3 3 3 4 2 2 3 3 3 3 3 4 4 4 4 4 4 4 4 2 3 4  
3 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 3 3 3 4 4 4 1 1 1 1 1 1  
2 2 2 3 1 1 1 1 1 2 4 4 4 4 4 4 3 3 3 1 1 1  
3 2 2 3 1 1 1 2 3 3 4 4 4 4 4 4 4 4 4 1 1 1  
4 1 2 3 3 2 2 3 2 2 3 4 4 4 4 4 4 4 4 4 2 3 4  
2 3 3 4 2 3 4 3 3 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 2 3 4  
3 4 4 4 2 3 4 3 3 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 2 3 4  

 

Kategorie wskazują pracodawcy na zakres zmian niezbędnych na stanowisku pracy. Są one wyznaczane przede wszystkim w celu:

  • Określenia wpływu obciążenia na układ mięśniowo-szkieletowy pod kątem ryzyka powstawania dolegliwości mięśniowo-szkieletowych i schorzeń narządu ruchu.
  • Wskazania czasu i obszarów wymagających od pracodawcy działań w zakresie kształtowania przyjmowanych w czasie pracy pozycji ciała pracownika z uwzględnieniem segmentów narządu ruchu.
  • Zarządzania komfortem i bezpieczeństwem w pracy.

 

Zasady interpretacji kategorii oceny obciążenia przedstawiono w tabeli poniżej:

 

Kategorie oceny obciążenia narządu ruchu zajmowana pozycją i obciążeniem zewnętrznym oraz wynikająca z nich konieczność zmian na stanowisku pracy

Kategoria oceny obciążenia Ocena obciążenia narządu ruchu i związana z nim konieczność działania
Metoda oryginalna Metoda WinOWAS
1 pozycje normalne, niewymagające szczególnej uwagi ani korekty, z wyjątkiem pojedynczych przypadków - pozycje naturalne
- obciążenie optymalne lub akceptowalne
- zajmowane pozycje nie mają negatywnego wpływu na układ mięśniowo-szkieletowy
- nie ma potrzeby dalszych pomiarów obciążenia pozycją
- nie ma potrzeby dokonywania zmian na stanowisku
2 pozycje muszą być skorygowane do następnej kontroli metod pracy - obciążenie prawie akceptowalne
- przyjmowane pozycje mogą mieć negatywny wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy
- pomiary obciążenia pozycją mogą być niezbędne w najbliższej przyszłości
- nie ma potrzeby dokonywania zmian na stanowisku w najbliższej przyszłości
3 pozycje wymagają korekty w najbliższej przyszłości - obciążenie duże
- przyjmowane pozycje mają negatywny wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy
- pomiary obciążenia pozycją powinny być przeprowadzone tak szybko, jak to możliwe w celu wyeliminowania przyjmowanych pozycji
- zmiany na stanowisku muszą być przeprowadzone tak szybko, jak to możliwe
4 pozycje wymagają natychmiastowej korekty - obciążenie bardzo duże
- przyjmowane pozycje mają negatywny wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy
- pomiary i rozwiązania powinny być przeprowadzone niezwłocznie w celu wyeliminowania występujących pozycji
- zmiany na stanowisku muszą być przeprowadzone natychmiast

 

W metodzie OWAS, chronometraż obciążenia pracownika uwzględnia również kod pozycji i obciążenia oraz rodzaj pozycji. Umożliwia on obliczenie całkowitego czasu utrzymania pozycji danej kategorii i związanego z nim ryzyka powstawania dolegliwości mięśniowo-szkieletowych. Ryzyko szacowane jest w skali trójstopniowej według zasad przedstawionych w tabeli poniżej. Zatem ryzyko jest wyznaczane na podstawie:

  • Kategorii przyjmowanej pozycji (obciążenia).
  • Rodzaju pozycji (wymuszona, niewymuszona).
  • Całkowitego czasu utrzymania pozycji danej kategorii mierzonego jego procentowym udziałem w zmianie roboczej.

 

 

Metoda OWAS - wyznaczanie ryzyka

Kategoria pozycji Rodzaj pozycji Całkowity czas utrzymania pozycji jednej kategorii
(% zmiany roboczej)
Obciążenie lub kategoria ryzyka
1 niewymuszona do 70 małe
1 wymuszona do 50
2 niewymuszona do 50
2 wymuszona do 30
1 niewymuszona powyżej 70 średnie
1 wymuszona od 50 do 70
2 niewymuszona od 50 do 70
2 wymuszona od 30 do 50
3 lub 4 wymuszona do 30
1 wymuszona powyżej 70 duże
2 niewymuszona powyżej 70
2 wymuszona powyżej 50
3 lub 4 wymuszona powyżej 30
Rozumiana, jako kategoria obciążenia pozycją i obciążeniem zewnętrznym.

 

Ocena ryzyka zawodowego metodą OWAS jest oparta na obserwacji oraz rejestracji zajmowanych podczas pracy pozycji i obciążeń zewnętrznych. Warunkiem wstępnym przeprowadzenia badań jest sporządzenie karty obserwacji lub skorzystanie z programu WinOWAS. Badanie składa się z pięciu etapów:

  1. Zdefiniowanie zadań wykonywanych na stanowisku pracy.
  2. Rejestracja (zapisywanie) pozycji tułowia, kończyn górnych, kończyn dolnych i obciążeń zewnętrznych według kodów OWAS. W trakcie  obserwacji  należy uwzględniać rodzaj pozycji (wymuszona, niewymuszona). Częstość zapisu kodów powinna być odpowiednia do tempa wykonywanych czynności.
  3. Określenie kategorii obciążenia.
  4. Określenie liczby kodów pozycji przypisanych do poszczególnych kategorii oddzielnie dla pozycji wymuszonych i niewymuszonych.
img
Główny Specjalista ds. BHP
BHPEX Wielgus Sp.j.
ul. Sasankowa 1
65-012 Zielona Góra
pon - pt: 08:00 - 16:00

NIP: 9731000597
REGON: 080545361
KRS: 0000390881
Infolinia 0 801 011 300
Tel. +48 68 411 40 00
Fax. +48 68 411 40 40
biuro@bhpex.pl

Dział BHP
Tel. +48 68 411 40 43
Nasze certyfikaty: Certyfikat ISO w zakresie BHP Certyfikat CQS Certyfikat tylko oryginalne produkty Certyfikat PCI Certyfikat ASQ Certyfikat Polskiego Forum ISO Certyfikat All CERT
BHPEX Copyright © All rights reserved | Zapoznaj się z polityką prywatności oraz polityką cookies.